Zastaw rejestrowy a zastaw finansowy - porównanie

Porównanie zastawu rejestrowego z zastawem finansowym

Podstawowe kwestie dotyczące podstawy prawnej, sposobu ustanowienia i powstania, formy prawnej, przedmiotu i podmiotu zastawu.

1. Podstawa prawna

Zastaw rejestrowy jest uregulowany ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, natomiast zastaw finansowy został uregulowany w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych.

2. Powstanie zastawu

Do ustanowienia zastawu rejestrowego niezbędne są: umowa zastawnicza między zastawcą, tj. osobą uprawnioną do rozporządzania przedmiotem zastawu a zastawnikiem (wierzycielem) oraz wpis do rejestru zastawów (art. 2 u.z.r.r.z.).

Do ustanowienia zastawu finansowego niezbędne są: umowa zastawnicza między zastawcą a zastawnikiem oraz odnotowanie zastawu na odpowiednim rachunku środków pieniężnych, wykazie wierzytelności lub na rachunku papierów wartościowych (art. 7 i 13 u.z.f.).

3. Forma umowy

Umowa zastawu rejestrowego powinna być pod rygorem nieważności zawarta na piśmie (art. 3 u.z.r.r.z.).

Umowa o ustanowienie zastawu finansowego nie wymaga zawarcia umowy z datą pewną ani umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 7 u.z.f.).

4. Przedmiot zastawu

Zastawem rejestrowym można zabezpieczyć wierzytelność pieniężną wyrażoną w pieniądzu polskim lub walucie obcej. Przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być rzeczy ruchome i zbywalne prawa majątkowe, z wyjątkiem praw mogących być przedmiotem hipoteki, wierzytelności na których ustanowiono hipotekę i statków morskich oraz statków w budowie mogących być przedmiotem hipoteki morskiej (art. 5 i 7 u.z.r.r.z.).

Przykłady: zastaw rejestrowy na przedsiębiorstwie, zastaw rejestrowy na zapasach, zastaw rejestrowy na rachunkach bankowych, zastaw rejestrowy na akcjach, zastaw rejestrowy na udziałach, zastaw rejestrowy na prawach wspólnika w spółce jawnej, zastaw rejestrowy na znakach towarowych.

Zastaw finansowy można ustanowić na środkach pieniężnych, wierzytelnościach kredytowych lub instrumentach finansowych (art. 1 u.z.f.).

Przykłady: zastaw finansowy na rachunkach bankowych, zastaw finansowy na akcjach, zastaw finansowy na udziałach.

5. Strony - podmiot umowy zastawniczej

Ustawa o zastawie rejestrowym nie precyzuje, kto może być zastawcą zastawy rejestrowego. Zatem może być nim każdy podmiot posiadający zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. W szczególności zastawcą mogą być osoby prawne, spółki jawne, partnerskie, komandytowe i komandytowo-akcyjne, jak rownież osoby fizyczne (i nie ma znaczenia, czy prowadzą działalność gospodarczą). Zastawcą nie może być spółka cywilna, natomiast zastawcami mogą być jej wspólnicy. Zastawcą może być wyłącznie osoba uprawniona do rozporządzania przedmiotem danego zastawu rejestrowego. Może nim być osoba będąca dłużnikiem zastawnika, tj. kredytobiorca, poręczyciel, przystępujący do długu lub osoba trzecia. Ustawa nie ogranicza kręgu podmiotów, które mogą stać się zastawnikiem (I. Heropolitańska, 7. Strony i uczestnicy umowy zastawniczej [w:] Prawne zabezpieczenia zapłaty wierzytelności, Warszawa 2023).

Ustawa o niektórych zabezpieczeniach finansowych jasno precyzuje jakie podmioty mogą być stronami umowy zastawu finansowego. Art. 2 u.z.f. wskazuje jakie podmioty mogą być zastawnikami i są to, między innymi, Narodowy Bank Polski, bank, instytucja kredytowa lub instytucja finansowa w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa w rozumieniu ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, organ władzy publicznej działający w imieniu Skarbu Państwa, Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.z.f., zastawcą zastawu finansowego nie może być, między innymi, osoba fizyczna. Z tego względu drugą stroną tej umowy może być wyłącznie osoba prawna, jak również spółka prawa handlowego niemająca osobowości prawnej.